ÇOCUĞUNUZA SİBER ZORBALIK YAPILDIĞINI NASIL ANLARSINIZ?

Özellikle sosyal paylaşım sitelerindeki gizlilik ayarlarının nasıl yapıldığının bilinmiyor olması önemli bir risktir. Herkese açık şekilde yapılan adres, telefon, kimlik bilgileri, okul isimleri gibi bilgi paylaşımları çocukların sanal zorbalık kurbanı olma riskini arttırır.

Erdur-Baker (2013)’in derlediği çalışmalardan 15 yaş grubu ile yürütülmüş niteliksel araştırmanın bulgularına göre gençler eğitim verilmesi yerine temel güvenlik uygulamalarının daha işe yarayacağını ifade etmişlerdir. Siber zorbalık olasılığını internet ve teknoloji kullanımının sıklığı değil niteliği belirler. Kaşıkçı ve diğerlerinin (2014) derledikleri bulgulara göre çocukları %16,9’u filtre seçeneklerinin nasıl değiştirileceğini biliyor, %31,6’sı sosyal paylaşım sitelerinde gizlilik ayarlarını değiştirebiliyor, %30,1’i istenmeyen mesajların nasıl engellendiğini biliyor, %38,9’u istemediği birinden gelen mesajları engelleyebiliyor ve %43,8’i güvenli internet kullanımına ilişkin bilgilere ulaşabiliyor.

Özellikle sosyal paylaşım sitelerindeki gizlilik ayarlarının nasıl yapıldığının bilinmiyor olması önemli bir risktir. Herkese açık şekilde yapılan adres, telefon, kimlik bilgileri, okul isimleri gibi bilgi paylaşımları çocukların sanal zorbalık kurbanı olma riskini arttırır. Güvenli internet kullanımı hakkında hem ebeveynler hem de öğretmenler son gelişmeleri yakından takip ederek bilgilenmelidirler. İnternet servisi sağlayıcılarından ve bilgisayar satışı yapanlardan kullanımı kolay olan filtreleme, kısıtlama ve kontrol etme yazılımları hakkında bilgi alınmalıdır. Farklı kaynaklardan edindikleri bilgileri çocuklarının dikkatini konunun önemine yöneltecek şekilde paylaşmalıdırlar.

Siber Zorbalık Araçları/Yöntemleri

Siber zorbalık cep telefonu, tablet, bilgisayar, internet bağlantısı olan oyun konsolları gibi çeşitli elektronik araçlar üzerinden, kısa mesaj, e-posta, sosyal medya paylaşımları, anlık mesajlar, sohbet odaları, forum postları, sanal oyun ortamları, sanal sözlük (Ekşi Sözlük vb) girişleri yoluyla taciz etme, iftira atma, taklit etme, özel hayatı ve sırları ifşa etme, bilgi değiştirerek kandırmak, izinsiz bilgi paylaşma, tehdit etme şeklinde eyleme geçebilir.

Ülkemizde yapılan bir araştırmada ilköğretim öğrencileri arasında ‘telefon numarasını gizleyerek rahatsız edici cinsel sesler çıkarma’ davranışı, hem kızlar hem de erkekler tarafından en çok gerçekleştirilen ve en çok maruz kalınan davranışlar arasında yer almıştır.

Diğer bazı siber zorbalık davranışları şöyledir:

• Biri hakkında yanlış, olumsuz ya da zararlı içerik göndermek, paylaşmak veya yayınlamak.
• Birini utandırmak ya da aşağılamak için fotomontaj yapmak, fotoğraf ya da ekran görüntüsü paylaşmak.
• Birinin ününü zedelemek ya da onu aşağılamak için kişisel bilgi ifşa etmek, isim takmak.
• Kişisel web sayfasına ya da bloglarına incitici, küçük düşürücü, tehdit edici mesajlar ya da resimler eklemek.
• Cep telefonuna aşağılayıcı, alay edici, tehditkâr, cinsel taciz veya şiddet içeren mesajlar göndermek.
• Sosyal medya gruplarında veya paylaşımlarında kurbana ilişkin asılsız dedikodular yaymak.
• Arkadaşlık sitelerinde veya sosyal medya mecralarında birini kötüleyen, küçülten ya da utandıran profil açmak, web sayfaları hazırlamak ya da grup açmak.
• Kameralı cep telefonları aracılığı ile kurbanların uygunsuz görüntülerini Periscope veya Youtube gibi platformlar üzerinden anında internete yönlendirmek.
• İzin almadan kişisel bilgisayardaki bilgileri (dosya, fotoğraf, Messenger konuşma kayıtları vb.) almak.
• Birini herhangi bir sanal sohbet ortamından veya sanal oyun ortamından nedensiz yere atmak, tehdit ve hakaret etmek.
• E-posta aracılığıyla tehdit içeren, utandırıcı, kırıcı mesajlar ve bilerek virüslü e-posta göndermek.
• E-posta hesaplarının şifrelerini ele geçirerek erişimi engellemek, mesajları izinsiz okumak, mesajları silmek.
• Zarar verilmek istenen kişinin ismini kullanarak e-posta, mesaj, fotoğraf ya da video yollamak.

Kaynakça

• 1-Avrupa Çevrimiçi Çocuklar Araştırma Projesi (2010, Ekim). Türkiye Bulguları. 
• 2-Cassada Lohmann, R. (2012). Cyberbullying versus Traditional Bullying. When joking crosses the line. 
• 3-Clifford, M. (2012). 15 Strategies Educators Can Use to Stop Cyberbullying. 
• 4-Erdur-Baker, Ö. (2013) Görünümleri ve ilgili değişkenleriyle Siber zorba ve siber kurbanlar. 1. Türkiye Medya ve Çocuk Kongresi Bildiri Kitabı 1-(H. Yavuzer, M. R. Şirin, Eds.), İstanbul: Çocuk Vakfı Yayınları, ISBN 978-975-552-092-6.
• 5-Horzum, M. B. & Ayas, T. (2011). Ortaöğretim öğrencilerinin sanal zorba ve mağdur olma düzeylerinin okul türü ve cinsiyet açısından incelenmesi. Eğitim Bilimleri ve Uygulama, 10(20), 139-159.
• 6-Hurley, K. (2017). How to Help Teens Cope with Cyberbullying. 
• 7-Kaşıkçı, D. N., Çağıltay, K., Karakuş, T., Kurşun, E. & Ogan, C. (2014). Türkiye ve Avrupa’daki çocukların internet alışkanlıkları ve güvenli internet kullanımı. Eğitim ve Bilim, 39(171), 230-243.
• 8-Kavuk, M. & Keser, H. (2016). İlköğretim okullarında siber zorbalık. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. DOI: 10.16986/HUJE.2015014222
• 9-Kennedy-Moore, E. (2016). Cyberbullying: What Parents Need to Know 
• 10-Kilpatrick Demaray, M. (2013). Why Do Some Kids Cyberbully Others?
• 11-Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) (2013, Nisan). 06-15 Yaş Grubu Çocuklarda Bilişim Teknolojileri Kullanımı Ve Medya.